మానసిక ఆరోగ్య మందులు అలవాటు చేస్తాయా? మందులు ఆపే ముందు ప్రతి ఒక్కరూ తెలుసుకోవాల్సిన విషయాలు
- 3 hours ago
- 5 min read
📰 ఈ వ్యాసం ఆంధ్రజ్యోతి – నవ్య డాక్టర్ (14 జూలై 2026)లో ప్రచురితమైన తెలుగు ఆరోగ్య వ్యాసానికి విస్తృత రూపం.
ముఖ్యాంశాలు
మానసిక ఆరోగ్య మందులు చాలామందికి ఎంతో ఉపయోగపడతాయి.
వ్యసనం మరియు మందులు ఆపినప్పుడు వచ్చే లక్షణాలు ఒకటే కావు.
వైద్యుల సలహా లేకుండా మందులను ఒక్కసారిగా ఆపకండి.
ప్రతి వ్యక్తికి చికిత్స ప్రణాళిక భిన్నంగా ఉంటుంది.
“ఈ మందులు అలవాటు చేస్తాయా?”
“కొంచెం బాగుంది కదా… ఇప్పుడు మందులు ఆపేయవచ్చా?”
“ఒకసారి మొదలుపెడితే జీవితాంతం వాడాల్సిందేనా?”
మానసిక ఆరోగ్య చికిత్సలో చాలామంది రోగులు, కుటుంబ సభ్యులు అడిగే సాధారణ ప్రశ్నలు ఇవే.
ఇలాంటి సందేహాలు రావడం సహజం. మానసిక ఆరోగ్య మందుల గురించి సమాజంలో ఇంకా అనేక అపోహలు, భయాలు ఉన్నాయి. కొందరు మందులు మొదలుపెట్టడానికే వెనుకడుగు వేస్తారు. మరికొందరు కొంత ఉపశమనం వచ్చిన వెంటనే వైద్యుల సలహా లేకుండా మందులు ఆపేస్తారు.
కానీ వ్యసనం, శారీరక ఆధారపడటం, మందులు ఆపినప్పుడు వచ్చే లక్షణాలు — ఈ మూడు ఒకటే కావు.
ఈ తేడాను అర్థం చేసుకోవడం చాలా ముఖ్యం.
మానసిక ఆరోగ్య మందులు ఎందుకు ఇస్తారు?
సరైన వ్యక్తికి, సరైన సమయంలో, సరైన మోతాదులో ఇచ్చే మానసిక ఆరోగ్య మందులు ఎంతో ప్రయోజనకరంగా ఉంటాయి.
వ్యక్తి పరిస్థితిని బట్టి ఇవి కింది సమస్యల్లో సహాయపడవచ్చు:
తీవ్రమైన ఆందోళన తగ్గించడం
నిరాశ లక్షణాలను నియంత్రించడం
భయాందోళన దాడులను తగ్గించడం
నిద్రను మెరుగుపరచడం
మానసిక స్థితిలో తీవ్ర మార్పులను తగ్గించడం
పదేపదే వచ్చే ఆలోచనలు, అలవాట్లను నియంత్రించడం
భ్రమలు, అసత్య నమ్మకాలు వంటి తీవ్రమైన లక్షణాలను తగ్గించడం
ఏకాగ్రత, పనితీరు, రోజువారీ జీవనాన్ని మెరుగుపరచడం
మందులు మాత్రమే ప్రతి సమస్యకు పూర్తి పరిష్కారం కావు. చాలాసార్లు మందులతో పాటు మనోవైద్య చికిత్స, కౌన్సెలింగ్, నిద్ర అలవాట్ల సవరణ, జీవనశైలి మార్పులు, కుటుంబ సహకారం, ఒత్తిడి నియంత్రణ వంటి అంశాలు కూడా అవసరమవుతాయి.
చికిత్స లక్ష్యం కేవలం “మందులు వాడించడం” కాదు.
వ్యక్తి మళ్లీ సరిగా నిద్రపోవడం, పనిచేయడం, కుటుంబంతో కలిసిమెలిసి ఉండడం, రోజువారీ జీవితాన్ని సాధారణంగా కొనసాగించడం చికిత్స యొక్క అసలు లక్ష్యం.
వ్యసనం అంటే ఏమిటి?
వ్యసనం అంటే సాధారణంగా:
ఒక పదార్థం కోసం తీవ్రమైన కోరిక కలగడం
దాని వినియోగంపై నియంత్రణ కోల్పోవడం
హాని జరుగుతున్నా వాడటం కొనసాగించడం
పదేపదే బలవంతంగా వాడాలనిపించడం
కుటుంబం, పని, ఆరోగ్యం దెబ్బతిన్నా ఆపలేకపోవడం
అన్ని మానసిక ఆరోగ్య మందులు ఇలా చేయవు.
చాలా నిరాశ నివారణ మందులు, తీవ్రమైన మానసిక లక్షణాల నియంత్రణకు ఇచ్చే మందులు, మానసిక స్థితిని స్థిరంగా ఉంచే మందులు మత్తు లేదా ఆనందోద్రేకం కలిగించవు. అందువల్ల వాటిని సాధారణంగా వ్యసనం కలిగించే పదార్థాలుగా పరిగణించము.
అయితే అన్ని మానసిక ఆరోగ్య మందులు ఒకే రకం కావు.
కొన్ని ఆందోళన తగ్గించే మందులు, నిద్ర మాత్రలు, ఏకాగ్రతకు ఉపయోగించే కొన్ని మందులను జాగ్రత్తగా వాడాలి. కొందరిలో వాటి ప్రభావం కోసం మోతాదు పెంచాలనిపించడం, శారీరక ఆధారపడటం లేదా దుర్వినియోగం చేసే ప్రమాదం ఉండవచ్చు.
అందుకే మందు రకం, మోతాదు, ఎంతకాలం వాడాలి అనే నిర్ణయాన్ని వైద్యుడు వ్యక్తిగత పరిస్థితిని బట్టి తీసుకోవాలి.
శారీరక ఆధారపడటం అంటే వ్యసనమేనా?
కాదు.
ఒక మందును కొంతకాలం వాడినప్పుడు శరీరం ఆ మందు ఉన్న పరిస్థితికి అలవాటు పడవచ్చు. తరువాత ఆ మందును ఒక్కసారిగా ఆపితే శరీరం కొన్ని లక్షణాలతో స్పందించవచ్చు.
దీనినే శారీరక ఆధారపడటం అంటారు.
శారీరక ఆధారపడటం ఉన్నంత మాత్రాన ఆ వ్యక్తికి వ్యసనం ఉందని చెప్పలేం.
ఒక వ్యక్తి వైద్యుల సూచన ప్రకారం, నిర్ణయించిన మోతాదులో, ఎలాంటి మత్తు కోరిక లేకుండా మందులు వాడుతున్నా శరీరం వాటికి అలవాటు పడవచ్చు.
మందులు ఆపినప్పుడు వచ్చే లక్షణాలు ఏమిటి?
ఒక మందును అకస్మాత్తుగా ఆపినప్పుడు లేదా చాలా వేగంగా మోతాదు తగ్గించినప్పుడు కొన్ని అసౌకర్యకరమైన లక్షణాలు రావచ్చు. వీటిని మందులు నిలిపివేత లక్షణాలు లేదా విరమణ లక్షణాలు అంటారు.
ఈ లక్షణాలు మందు రకం, మోతాదు, ఎంతకాలం వాడారు, వ్యక్తి శరీర స్పందన వంటి అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటాయి.
సాధారణంగా కనిపించే లక్షణాలు:
తల తిరగడం
నిద్ర పట్టకపోవడం
ఆందోళన పెరగడం
అసహనం
వికారం
తలనొప్పి
జ్వరంలా లేదా శరీరం నలతగా అనిపించడం
మనశ్శాంతి లేకపోవడం
మానసిక స్థితిలో మార్పులు
శరీరంలో విద్యుత్ షాక్లా అనిపించడం
“ఏదో సరిగా లేదు” అనే అసౌకర్యం
ఇలాంటి లక్షణాలు వచ్చాయంటే ఆ వ్యక్తి మందులకు బానిస అయ్యారని అర్థం కాదు.
మందులు ఆపినప్పుడు లక్షణాలు రావడం అంటే తప్పనిసరిగా వ్యసనం ఉందని కాదు.
మందులు ఒక్కసారిగా ఆపితే ఏమవుతుంది?
మందులను అకస్మాత్తుగా ఆపితే ప్రధానంగా రెండు రకాల సమస్యలు కనిపించవచ్చు.
మొదటిది మందులు ఆపినప్పుడు వచ్చే విరమణ లక్షణాలు.
రెండవది అసలు మానసిక ఆరోగ్య సమస్య మళ్లీ రావడం.
ఉదాహరణకు, నిరాశకు మందులు తీసుకుంటున్న వ్యక్తి ఒక్కసారిగా మందులు ఆపితే తల తిరగడం, నిద్రలేమి, ఆందోళన రావచ్చు. ఇవి మందులు ఆపినప్పుడు వచ్చే లక్షణాలు కావచ్చు.
అదే సమయంలో తీవ్రమైన నిరాశ, ఆశలేమి, ఏ పనిలోనూ ఆసక్తి లేకపోవడం, ఆత్మహత్య ఆలోచనలు మళ్లీ పెరగడం అసలు సమస్య తిరిగి వస్తోందనే సంకేతం కావచ్చు.
మందులు ఆపినప్పుడు వచ్చే లక్షణాలా, లేక సమస్య మళ్లీ వస్తోందా అనే తేడాను గుర్తించడం చాలా ముఖ్యం. ఎందుకంటే రెండింటికీ ఒకే విధమైన చికిత్స ఉండకపోవచ్చు.
“ఇప్పుడు బాగుంది కదా… మందులు ఆపేయవచ్చా?”
చాలామంది ఇక్కడే పొరబడతారు.
మందులు తీసుకుంటున్నప్పుడు లక్షణాలు తగ్గితే, “ఇప్పుడు నేను బాగున్నాను. ఇక మందులు అవసరం లేదు” అనిపించవచ్చు.
కానీ కొన్నిసార్లు వ్యక్తి బాగుండటానికి కారణం చికిత్స సరిగా పనిచేయడమే.
లక్షణాలు తగ్గిన వెంటనే మందులు ఆపేస్తే సమస్య మళ్లీ రావచ్చు. అందుకే కొంతకాలం చికిత్స కొనసాగించాల్సి రావచ్చు.
మందులు ఎంతకాలం వాడాలి అన్నది కింది అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది:
ఏ మానసిక ఆరోగ్య సమస్య ఉందో
లక్షణాలు ఎంత తీవ్రంగా ఉన్నాయో
గతంలో ఇలాంటి సమస్యలు ఎన్ని సార్లు వచ్చాయో
మళ్లీ సమస్య వచ్చే అవకాశం ఎంత ఉందో
వ్యక్తి ఎంతకాలంగా స్థిరంగా ఉన్నారో
కుటుంబంలో ఇలాంటి సమస్యల చరిత్ర ఉందో
ప్రస్తుతం ఎంత ఒత్తిడి ఉందో
కుటుంబం, స్నేహితుల సహకారం ఎలా ఉందో
మందుల వల్ల దుష్ప్రభావాలు ఉన్నాయో
ఇతర ఆరోగ్య సమస్యలు ఉన్నాయో
ప్రతి ఒక్కరికీ ఒకే కాలవ్యవధి ఉండదు.
మానసిక ఆరోగ్య మందులు జీవితాంతం వాడాలా?
అందరూ జీవితాంతం మందులు వాడాల్సిన అవసరం లేదు.
కొంతమంది కొన్ని నెలలు మందులు వాడవచ్చు. మరికొందరికి ఎక్కువకాలం చికిత్స అవసరం కావచ్చు.
పదేపదే వచ్చే నిరాశ, ద్విధ్రువ మానసిక స్థితి సమస్య, తీవ్రమైన భ్రమలు లేదా వాస్తవాన్ని గుర్తించడంలో ఇబ్బంది కలిగించే పరిస్థితుల్లో దీర్ఘకాలిక చికిత్స అవసరం కావచ్చు.
ఇది వ్యసనం కాదు.
సమస్య మళ్లీ రాకుండా చూడటానికి, వ్యక్తి పనితీరును నిలబెట్టడానికి, మానసిక స్థిరత్వాన్ని కొనసాగించడానికి తీసుకునే వైద్య నిర్ణయం.
ఇంకొన్ని సందర్భాల్లో లక్షణాలు నియంత్రణలోకి వచ్చిన తర్వాత మందులను నెమ్మదిగా తగ్గించి ఆపవచ్చు.
మందులను దశలవారీగా తగ్గించడం అంటే ఏమిటి?
మందును ఒక్కసారిగా ఆపకుండా, మోతాదును నెమ్మదిగా దశలవారీగా తగ్గించడాన్ని మందుల తగ్గింపు ప్రణాళిక అంటారు.
దీని వల్ల:
మందులు ఆపినప్పుడు వచ్చే లక్షణాలు తగ్గవచ్చు
శరీరానికి మార్పుకు అలవాటు పడే సమయం దొరుకుతుంది
అసలు సమస్య మళ్లీ వస్తోందా గమనించవచ్చు
అవసరమైతే చికిత్స ప్రణాళికను మార్చవచ్చు
మందులు ఆపే ప్రక్రియ మరింత సురక్షితంగా ఉంటుంది
ఈ ప్రక్రియ ప్రతి వ్యక్తికి ఒకేలా ఉండదు.
కొన్ని మందులను కొన్ని రోజుల్లో తగ్గించవచ్చు. మరికొన్ని మందులను వారాలు లేదా నెలలపాటు నెమ్మదిగా తగ్గించాల్సి రావచ్చు.
ఇతరుల మందుల తగ్గింపు విధానాన్ని చూసి మనమే అనుసరించడం సురక్షితం కాదు.
ప్రజలు ఎందుకు స్వయంగా మందులు ఆపేస్తారు?
చాలామంది కింది కారణాల వల్ల స్వయంగా మందులు ఆపేస్తారు:
“ఇప్పుడు బాగున్నాను” అనిపించడం
మందుల వల్ల దుష్ప్రభావాలు రావడం
కుటుంబ సభ్యుల ఒత్తిడి
మందులు అలవాటు చేస్తాయనే భయం
సామాజిక మాధ్యమాల్లో తప్పుదారి పట్టించే సమాచారం
ఇతరులు ఏమనుకుంటారో అనే సంకోచం
మందుల ఖర్చు
వ్యక్తిత్వం మారిపోతుందనే భయం
ఎక్కువకాలం మందులు వాడాల్సి వస్తుందనే ఆందోళన
ఇలాంటి సందేహాలన్నీ చికిత్స చేస్తున్న వైద్యుడితో స్పష్టంగా మాట్లాడాలి.
దుష్ప్రభావాలు ఉంటే మోతాదు మార్చవచ్చు. అవసరమైతే మందు మార్చవచ్చు. చికిత్స ప్రణాళికను సవరించవచ్చు. కొన్ని సందర్భాల్లో మందులను నెమ్మదిగా తగ్గించడం ప్రారంభించవచ్చు.
కానీ వైద్యుడికి చెప్పకుండా మందులు ఆపేయడం ప్రమాదకరం కావచ్చు.
మందులు భయపడాల్సినవా?
మందులు భయపడాల్సినవి కావు.
అలాగే నిర్లక్ష్యంగా వాడాల్సినవి కూడా కావు.
సరైన వ్యాధి నిర్ధారణ, సరైన మందు, సరైన మోతాదు, క్రమమైన వైద్య సమీక్ష, దుష్ప్రభావాల పరిశీలన అవసరం.
మానసిక ఆరోగ్య మందుల వల్ల చాలామంది:
మళ్లీ పని చేయగలుగుతున్నారు
కుటుంబంతో సరిగా కలిసిమెలిసి ఉండగలుగుతున్నారు
ప్రశాంతంగా నిద్రపోగలుగుతున్నారు
తీవ్రమైన ఆందోళన నుంచి బయటపడుతున్నారు
నిరాశ నుంచి కోలుకుంటున్నారు
స్వీయహాని లేదా ఆత్మహత్య ప్రమాదం నుంచి రక్షణ పొందుతున్నారు
అందుకే భయం లేదా అపోహల కారణంగా చికిత్సను మధ్యలో ఆపకూడదు.
ఎప్పుడు వైద్యుడిని సంప్రదించాలి?
కింది పరిస్థితుల్లో చికిత్స చేస్తున్న వైద్యుడితో మాట్లాడాలి:
మందులు ఆపాలని అనిపిస్తే
దుష్ప్రభావాలు ఉంటే
మోతాదులు తరచుగా మరిచిపోతుంటే
మందులు తీసుకున్నా లక్షణాలు తగ్గకపోతే
గర్భధారణకు సిద్ధమవుతున్నప్పుడు
మద్యం లేదా ఇతర మత్తు పదార్థాలు వాడుతున్నప్పుడు
ఇతర ఆరోగ్య సమస్యలకు మందులు తీసుకుంటున్నప్పుడు
మందులు ఆపిన తర్వాత అసౌకర్యకరమైన లక్షణాలు వచ్చినప్పుడు
ఆత్మహత్య ఆలోచనలు, తీవ్రమైన ఆందోళన లేదా అసాధారణ ప్రవర్తన కనిపించినప్పుడు
తీవ్రమైన లక్షణాలు లేదా అత్యవసర పరిస్థితి ఉంటే వెంటనే సమీప ఆసుపత్రి లేదా అత్యవసర వైద్య సేవలను సంప్రదించాలి.
గుర్తుంచుకోవాల్సిన ముఖ్యమైన విషయం
మానసిక ఆరోగ్య మందులు సరైన సందర్భంలో ఎంతో ఉపయోగకరంగా ఉంటాయి.
మందులు ఆపినప్పుడు వచ్చే లక్షణాలు వ్యసనంతో సమానం కావు.
లక్షణాలు తగ్గాయంటే చికిత్సను వెంటనే ఆపేయాలని అర్థం కాదు.
కొంతమందికి మందులు తక్కువకాలం అవసరం కావచ్చు. మరికొందరికి ఎక్కువకాలం అవసరం కావచ్చు.
మందులు కొనసాగించాలా, మోతాదు మార్చాలా, నెమ్మదిగా తగ్గించాలా, ఆపాలా — ఈ నిర్ణయం ప్రతి వ్యక్తి ఆరోగ్య పరిస్థితిని బట్టి తీసుకోవాలి.
భయం, అపోహలు లేదా తప్పు సమాచారం కారణంగా స్వయంగా మందులు ఆపకండి.
చికిత్స చేస్తున్న మానసిక వైద్యుడితో మాట్లాడి సురక్షితంగా నిర్ణయం తీసుకోండి.
ఈ వ్యాసం డా. జ్యోతిర్మయి కొటిపల్లి గారి తెలుగు ఆరోగ్య కాలమ్ ఆధారంగా రూపొందించబడింది. ఈ అంశంపై వ్యాసం ఆంధ్రజ్యోతి – నవ్య డాక్టర్లో ప్రచురితమైంది.
ఈ ముఖ్యమైన ఆరోగ్య సమాచారాన్ని పాఠకులకు చేరువ చేసిన సీనియర్ జర్నలిస్ట్ శ్రీమతి కిరణ్మయి తాళ్లూరి గారికి ప్రత్యేక ధన్యవాదాలు.
మానసిక ఆరోగ్య మందుల గురించి సందేహాలున్నాయా?
మానసిక ఆరోగ్య నిపుణులను సంప్రదించండి
మానసిక ఆరోగ్య సమస్యలు, మందుల సమీక్ష, ఆందోళన, నిరాశ, నిద్ర సమస్యలు మరియు ఇతర మానసిక ఆరోగ్య అవసరాల కోసం మా బృందాన్ని సంప్రదించవచ్చు.
మనహ క్లినిక్ | మైండ్ & న్యూరో సెంటర్
కోకాపేట్, హైదరాబాద్
ఫోన్ లేదా వాట్సాప్: +91 96766 45628
వెబ్సైట్: manahaclinic.com
గమనిక: ఈ వ్యాసం సాధారణ అవగాహన కోసం మాత్రమే. ఇది వ్యక్తిగత వైద్య సలహాకు ప్రత్యామ్నాయం కాదు. అర్హత కలిగిన వైద్య నిపుణుల సలహా లేకుండా మానసిక ఆరోగ్య మందులను ప్రారంభించకండి, మోతాదు మార్చకండి లేదా ఆపకండి.
Comments